Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017

ο χαιρετισμός παρά τοις Ποντίοις

➤ πως χαιρετιόντουσαν στον Πόντο ;
➤ από ένα πολύ καλό άρθρο του Παντελή Μελανοφύδη, θα δώσουμε μερικούς από τους χαιρετισμούς μεταξύ των Ρωμιών του Πόντου.
παρακάτω το άρθρο που δημοσιεύθηκε στα Ποντιακά Φύλλα, 1936, τ. 6 
  • καλημέρα – καλησπέρα δεν υπήρχε …
  • αντ’ αυτού είχαμε το "υϊαν κ’ ευλογίαν", η απάντηση συνήθως ήτανε "καλώς την ευλογίαν"
  • σε συνάντηση του Ρωμιού με εργαζόμενους ο χαιρετισμός ήταν "καλώς κάμνετε"
  • σε αυτούς που αναπαυόντουσαν μετά από την εργασία "καλώς αναπαίουστουν" ή «"αλώς κάθουστουν" ή «"αλώς ευωριάουστουν" γιατί κάθονταν στην ευόρα …
  • σε γάμο στην υγειά των νεονύμφων η ευχή ήταν "ογουρλία (1), γατεμλία (2), αμπέλια πολύκλαδα, να ζούνε, να συγερούνε" (1) ευτυχισμένα, (2) στερεωμένα και φυσικά το συγερούνε είναι να γεράσουν μαζί.
  • εάν κάποιος πήγαινε σε σπίτι και τους έβρισκε στο φαγητό, ο χαιρετισμός ήταν "έμνοστοι" δηλ. νόστιμοι, είθε το φαγητό σας να είναι νόστιμο. Η απάντηση συνήθως ήταν "ορίστε, έλα να τρώγωμεν".
και φυσικά μην ξεχνάμε τον απόλυτο χαιρετισμό ...


 
ΠΦ, 1936, τ. 6

Τρίτη, 30 Μαΐου 2017

Μελανθία - Μεσουδιέ

➤ 1η δημοσίευση 7.9.2016

➤ μια από τις λιγότερο γνωστές και συνάμα ελάχιστα τεκμηριωμένες περιοχές του Πόντου είναι η Μελανθία. Ελάχιστα στοιχεία μπορεί να βρει κανείς γι' αυτήν την την περιφέρεια και τα χωριά της,
➤ μάλλον κυκλοφορεί ένα βιβλίο που αναφέρεται στην περιοχή της Μελανθίας, το αναζητούμε ...
➤ δείτε την σελίδα της περιοχής στο fb εδώ
ανάρτηση μας "Μεσουδιέ - Καρασού" εδώ

από την Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού

➤ γνωμικά - παροιμίες - ιδιωματισμοί
➤ γλωσσικό ιδίωμα Μελανθίας


ΠΕ, 1978, τ. 19

το ολοκαύτωμα του Μπέϊαλάν Κοτυώρων

➤ δεκάδες ίσως και εκατοντάδες τα καμένα χωριά & άνθρωποι από κτηνάνθρωπους όπως ο Τοπάλ Οσμάν. Ένα τέτοιο υπήρξε το Μπεϊαλάν (ή Μπέη Αλάν) των Κοτυώρων,
όποιος έχει το σθένος διαβάζει τις επόμενες σελίδες. Η σκηνή είναι κλασική. Εγκλεισμός σε εκκλησίες ή σπίτια απειράριθμων Χριστιανών και εμπρησμός,
➤ η περιγραφή που ακολουθεί προέρχεται από τον 2ο τόμο του βιβλίου "νίκη χωρίς ρομφαία" του Σάββα Κανταρτζή,
➤ εδώ, στην περίπτωση του Μπεϊαλάν, έχουμε τους άνδρες του χωριού να έχουν κρυφτεί στο γειτονικό δάσος και να είναι αυτήκοοι μάρτυρες των όσων διαδραματίζονται μέσα στο χωριό,
και δεν βρίσκεται ούτε ένας να αρπάξει ένα τσεκούρι, μια πέτρα, κάτι... και να πάει να αντισταθεί. Πολύ δε περισσότερο, δεν υπάρχει ένας που θα τους ξεσηκώσει τους πάντες εναντίον του ασκεριού του κουτσού που καίνε τα παιδιά τους, τις γυναίκες, τις μάνες τους ...
... μον' κάθονται και κλαίνε τη μοίρα τους …

Κυριακή, 28 Μαΐου 2017

το Τσάμπαση Κοτυώρων #2

➤ συνεχίζουμε με την 2η μας ανάρτηση για το Τσάμπαση
➤ 1η ανάρτηση εδώ

από το Google Earth - Panoramio

➤ από τον ταξιδιωτικό οδηγό της Infognomon

από το βιβλίο "ημερολόγιο προσκυνήματος στη γη του Πόντου"
από τον χάρτη των εκδόσεων Κεσόπουλος
μερικά από τα χωριά του Σεμέν

τιμούμε τους νεκρούς μας ...

"εν χορδές και οργάνοις" έγιναν την περασμένη Κυριακή τα αποκαλυπτήρια του μνημείου για την γενοκτονία στον Πειραιά
➤ την γνώμη μας την είπαμε, δεν μας άρεσε καθόλου. Αναρωτιόμαστε εάν ο χορηγός ή τέλος πάντων η ομάδα διαχείρισης έδειξε τα σχέδια του εγχειρήματος αυτού στις ομοσπονδίες μας για να ακούσουν την γνώμη αυτών που μας εκπροσωπούν
➤ μάλλον όχι γιατί δεν νομίζω ότι θα υπήρχε κάποιος από αυτούς να συνηγορήσει θετικά
➤ με αφορμή το παραπάνω θυμηθήκαμε μια παλιά μας ανάρτηση, διαβάστε την ...


1η δημοσίευση 19.5.2015

μέρα που ξημερώνει, είπαμε να ξαναφέρουμε στην επιφάνεια μια παλαιότερη μας ανάρτηση, λίγο τροποποιημένη …


Το παραπάνω άρθρο μας θύμισε την δική μας τοποθέτηση σε κάποια μάζωξη των συλλόγων της Ν. Ελλάδας στα γραφεία των Αργοναυτών στην Καλλιθέα. Εκεί λοιπόν βάλαμε την ιδέα για την δημιουργία ενός μεγάλου μνημείου, κάπου στην μέση της απόστασης Αθήνα – Θεσσαλονίκη, στην εθνική οδό. Ένας πυλώνας με τεράστιο ύψος 100 ή ακόμη 200 μέτρα ψηλός, όπου στην κορυφή του θα έκαιγε μόνιμα μια φλόγα. Φλόγα που θα ήταν ευδιάκριτη από μακριά. Θα συμβόλιζε όλα τα παραπάνω, την αλησμόνητη πατρίδα, την άρνηση στην λήθη της γενοκτονίας και του ξεριζωμού, στην ενότητα των Ποντίων, την ευθύνη μας για την διατήρηση της ράτσας μας …

Ας αναλάβουν πρωτοβουλία Πόντιοι μηχανικοί - αρχιτέκτονες να εκπονήσουν κάποια σχέδια που θα είναι σχετικά χαμηλού κόστους. Δεν χρειάζονται υπερβολές. Σε ένα κτήμα 5-10 στρεμμάτων (*), μπορεί να υλοποιηθεί το έργο. Όταν αργότερα ευνοήσουν οι συνθήκες μπορεί το έργο να συμπληρωθεί με επιπλέον υποδομές. Οι αρχιτέκτονες θα υποβάλουν τα σχέδια στην ομοσπονδία και αυτή με την σειρά της θα ασχοληθεί με όλα τα υπόλοιπα. Είναι σίγουρο ότι ο απλός Πόντιος πατριώτης θα συμβάλει με τον οβολό του μέσω των πρωτοβάθμιων οργάνων. Έτσι γινότανε και στον Ιστορικό Πόντο. Με την συνδρομή των Ρωμιών χτιζόντουσαν σχολεία και εκκλησίες, πληρωνόντουσαν οι δάσκαλοι κλπ.


πρέπει να το καταλάβουμε, αυτό το μνημείο το "χρωστάμε" σε όλους αυτούς που σήμερα 19.5.2015 μνημονεύουμε.

(*)
Αυτό θα μπορούσε να είναι στην ευρύτερη περιοχή του Βερμίου κάπου σχετικά κοντά στην Παναγιά Σουμελά.

μικρό λεξικό : 3ο μέρος

➤ το 3ο μέρος του λεξικού από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
 

➤ 1ο μέρος εδώ
➤ 2ο μέρος εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

το Τσάμπαση Κοτυώρων #1

1η δημοσίευση

δείτε το την πτήση μας (video) στον σύνδεσμο εδώ

➤ ίσως είναι το πιο φημισμένο παρχάρι του Πόντου και μάλλον υστερεί σε ομορφιά από άλλα παρχάρια όπως αυτά της Ζύγανας, της Σάντας, της Τόνυας κλπ.
➤ φημισμένο λόγω του πασίγνωστου τραγουδιού "εκάεν και Τσάμπασιν …" που τραγουδήθηκε από πολλούς καλλιτέχνες
➤ από τις ελάχιστες αναφορές – περιγραφές που έχουμε είναι αυτή του Ξενοφώντα Άκογλου την οποία θα παραθέσουμε παρακάτω. Συνοπτικά το κείμενο του Άκογλου …
      • Τσάμπαση, απέχει περί τα 45 χιλιόμετρα νότια των Κοτυώρων
      • απόλυτο ύψος 2.000 μέτρα (εμείς με το Google Earth το είδαμε στα 1.820 μέτρα)
      • οι οικογένειες αναχωρούσαν μετά τις 15 Ιουνίου, όταν έκλειναν τα σχολεία
      • η μεταφορά φυσικά γινότανε με τα ζώα
      • το σύνολο των μεταγωγικών το λέγανε (και εδώ) κέτσ’, τα κέτσια. Θυμίζουμε τις αντίστοιχες αναρτήσεις μας "τα κέτσια για την Κρώμνη"
      • λίγο έξω από την πόλη των Κοτυώρων, "σο βασιλικόν την στράταν" υπήρχε μια πέτρα που την ήξεραν ώ "πινέκ-τασούν". Εκεί πάνω πατούσαν για να ανέβουν στα ήδη φορτωμένα ζώα. Υπάρχει μια ωραία περιγραφή του Άκογλου στο σημείο αυτό. Οι εκδρομείς ξεκινούσαν με τον σκοπό τον "αχπαστικό" …
      • η διαδρομή μέχρι το Τσάμπασι ήταν περίπου 1,5 ημέρα.
      • κατά την διαδρομή, (την οποία θα ακολουθήσουμε και εμείς κατά την διάρκεια της πτήσης μας) υπήρχαν χάνια ή τοποθεσίες για διανυκτέρευση ή ξεκούραση
      • δυστυχώς δεν βρήκαμε τα τοπωνύμια που αναφέρει ο Άκογλου στο κείμενο του παρά μόνο το χωριό/τοποθεσία Τουρναλού
      • Ο Ιωακείμ Σαλτσής, σε μια φωτογραφία που παραθέτουμε αναφέρει τα μέρη :
            🔻 πρώτη στάση "τη Σουτσμέζ το Χάν"
            🔻 σταθμός για διανυκτέρευση το Πουατζάκ ή το Χάνγερη
            🔻 τελευταία στάση η Τουρναλού
      • δεν το αναφέρει ο Άκογλου σε αυτό το άρθρο αλλά ήταν πασίγνωστα "τη Γλυκή τα πεγάδια", ανάρτηση μας εδώ
      • οι καλοφαγάδες ας ρίξουν μια ματιά τι γράφει ο συγγραφέας για τα "γιαγλία" και τα "κιουβέτζια" καθώς επίσης και το φάσιμον του γιαουρτιού "απέσ’ σο κοβλάκ, με το μαχαίρ’ εκόφκουντουν τ’ ευλογημένον"
      • έϊ κιτι πατρίδα ...

ΠΦ, 1938, τ. 31
από το βιβλίο "Χρονικά Κοτυώρων" του Ι. Σαλτσή
είναι "τη Γλυκή τα πεγάδεα" από την ΕτΠΕ

μικρό λεξικό : 2ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 31.3.2015

➤ το 2ο μέρος του λεξικού. Βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη.
➤ 1ο μέρος : εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Air Pontus #2 : Παραλιακός Δυτικός Πόντος - από Σινώπη μέχρι την Βώνα

➤ 1η δημοσίευση 3.2.2015

➤ μια από τις πρώτες πτήσεις με την Air Pontus
➤ να την ξαναθυμηθούμε ;
μάλλον πρέπει να την ξανακάνω ...

μοναστήρια και εκκλησίες στον Δυτικό Πόντο : το πανηγύρι της Παναγιάς στο Τσίραχμαν Σαμψούντας

 1η δημοσίευση 12.4.2016

➤ πρέπει να ήταν η μεγαλύτερη πανήγυρη της περιφέρειας Σαμψούντας, τουλάχιστον της βόρειας περιοχής. Στον νότο είχαμε την Παναγία του Αγιαχλάλαν εδώ
➤ ο Χρήστος Σαμουηλίδης στον οποίο αναφερθήκαμε σε άλλες μας αναρτήσεις, (βλέπε ετικέτα) μας παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο την πανήγυρη στο Τσίραχμαν 
➤ μην λάβετε υπόψη το πλήθος των σελίδων που ακολουθούν, διαβάζεται εύκολα ...

Κέλκαγια - από το GE

➤ δεν ξέρουμε εάν από αυτή την εκκλησία έχει μείνει έστω ένα κεραμίδι. Στα κοντινά όμως χωριά, Κέλκαγια και Αντρεάντων, κάτι έχει μείνει από τις εκεί εκκλησίες.

Αντρεάντων - από το GE

πηγή www.pontos-news.gr

➤ Ψάχνουν θησαυρό κάτω από ελληνική εκκλησία σε χωριό της Αμισού

➤ ένοπλοι άνδρες, περίεργοι, ένας εκσκαφέας και μια βυζαντινή εκκλησία σε ένα πρώην ελληνικό κεφαλοχώρι στο δήμο Τεκκέκιοϊ του νομού Σαμψούντας, συνθέτουν το σκηνικό των… ονείρων για έναν αμύθητο θησαυρό. Μια ιδιωτική εταιρεία, αφού εξασφάλισε τη σχετική άδεια από το τουρκικό κράτος, ξεκίνησε χθες τις έρευνες στον περίβολο της εκκλησίας που βρίσκεται στο χωριό Άνω Ανδρεάντων Αμισού (τουρκικά: Andyeri).
➤ το Άνω και Κάτω Ανδρεάντων ήταν ελληνικό κεφαλοχώρι ενωμένο με την κωμόπολη Τεκκιά, έδρα μιας περιοχής με 45 ελληνικά χωριά. Οι ελληνικές εκκλησίες σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση.
 
➤ παρά το γεγονός ότι η εκκλησία έχει μετατραπεί σε ισλαμικό τέμενος, αυτή είναι η έβδομη απόπειρα των κυνηγών θησαυρού. Μέχρι σήμερα οι έξι επίσημες εκσκαφές έχουν καταλήξει σε αποτυχία αλλά οι χρυσοθήρες δεν φαίνεται να πτοούνται!
➤ σύμφωνα με τον πρόεδρο της τοπικής κοινότητας, η προφορική παράδοση από τους Έλληνες κάτοικους του Ανδρεάντων λέει ότι κάτω από την εκκλησία υπάρχει τούνελ που οδηγεί στο θησαυρό.