Δευτέρα, 30 Μαΐου 2016

βιβλίο Δημοσθένη Κελεκίδη "απομνημονεύματα από το αντάρτικο του Πόντου"

1η δημοσίευση 29.6.2015

Το ξαναδιάβασα κι’ εγώ δεν θυμάμαι μετά από πόσα χρόνια. Περιπετειώδης η διαδρομή αυτού του βιβλίου. Ο αφηγητής-συγγραφέας υπαγόρευσε το κείμενο σε ερευνητές του ΚΜΣ το 1956 προκειμένου αυτό να γίνει βιβλίο ή κάποιο έντυπο τέλος πάντων. Όχι μόνο δεν έγινε τίποτα αλλά αντιγράφτηκε από κάποιους χωρίς καμία αναφορά στον Δήμο. Αυτά τα αγνοούσαμε μέχρι που κυκλοφόρησε αυτό το βιβλίο από την Παναγία Γουμερά και έτσι εντοπίσθηκε την πηγή της αντιγραφής ...

Ο Κελεκίδης γεννήθηκε στην Σαμψούντα το 1890 από εύπορη οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν από το χωριό Καράπερτσιν και η μητέρα του από το Κερπιτσλή 
(Kerpiçli). Ο νεαρός Δήμος δεν αγαπούσε τα γράμματα κι’ έτσι δεν πήγε παραπάνω από την 4η δημοτικού. Έκανε διάφορα επαγγέλματα του ποδαριού μέχρι που κατέληξε να γίνει τσακγάρης. Ανήσυχος και ανένταχτος βγήκε στο βουνό αντάρτης. Ούτε εκεί στέριωσε κάπου. Μια με τον ένα καπετάνιο, μια με τον άλλο, στην Ρωσία με αποστολή κλπ. κλπ. Το ίδιο το βιβλίο, είπαμε ότι είναι μια από μνήμης αφήγηση στον ερευνητή του ΚΜΣ, δεν έχει δομή και συγκρότηση. Δεν πέρασε από τα χέρια κάποιου επιμελητή για να "στρώσει" το συντακτικό, τα νοήματα, την ορθογραφία κλπ. Σε κάθε περίπτωση είμαι μια πρωτογενής και αυθεντική μαρτυρία από τις (δυστυχώς) λίγες που γράφτηκαν. Και αναρωτήθηκα όσο το διάβαζα …
Ο Ιστύλ Αγάς ο οποίος επέζησε, αυτός τι θα μπορούσε να γράψει …
Το βιβλίο τώρα εκδίδεται από τις εκδόσεις "Γόρδιος"

  • Δημοσθένης Κελεκίδης, "απομνημονεύματα από το αντάρτικο του Πόντου"
  • έκδοση αδελφότητος Ποντίων "Παναγία Γουμερά"
  • χωρίς χρονολογία
  • σελ. 282
  • γράφτηκε (υπαγορεύτηκε) το 1956


από το βιβλίο αυτό ήταν το μεγαλύτερο μέρος της ανάρτησης μας για την Αγιαχλάλα εδώ

Κυριακή, 29 Μαΐου 2016

29 Μαϊου 1921 : θάνατος του Επισκόπου Ζήλων

σήμερα 29.5 εκτός από το πάρσιμο της Πόλης έχουμε επίσης να θυμηθούμε τον θάνατο από εξανθηματικό τύφο του Επισκόπου Ζήλων Ευθύμιου Αγριτέλλη. Ο θάνατος του περιγράφεται από τον Παντελή Χ. Βαλιούλη στο βιβλίο του "σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου 1921 - 1924", με τον οποίο βρέθηκαν στο ίδιο κολαστήριο, αυτό της Αμάσειας.

άλλη σχετική ανάρτηση μας εδώ

ΧτΠ, 1946, τ. 21-22

Παρασκευή, 27 Μαΐου 2016

οι κοιλάδες του Τσεβιζλούκ ...

αυτή η πολύ ωραία φωτογραφία που βρήκαμε από το δίκτυο, μας έκανε να την σχολιάσουμε λίγο ...

 



(1) η κοιλάδα από Τσεβιζλούκ προς Π. Σουμελά χωρίζει στα δύο στο ύψος του Κουσπιδή. Από το σκέλος (2) πάει για Π. Σουμελά και από το σκέλος (3) πάει Λαραχανή και συνεχίζει μέχρι Αε Ζαχαρέα, Κρώμνη. Η κοιλάδα (4) είναι αυτή που περνάει από τα χωριά του Χαψίκιοϊ, Άνω Ματσούκα, συνεχίζει προς Ζύγανα, Τορούλ, Αργυρούπολη, Παϊπούρτ κλπ. Η κοιλάδα (5) είναι αυτή που πάει προς χωριά Μουλάκας, Σπέλια. Η μπλέ γραμμή (6) είναι ο παλιός δρόμος που συνέδεε το Τσεβιζλούκ με την Χαλδία και περνούσε πάνω από τα βουνά, χάνια Γοργόρογλη, Καρακαπάν, Χοτζά μεζαρί, Αε Σερ. Για τις στράτες αυτές κάναμε σχετικές αναρτήσεις και πτήσεις.

εδώ η πτήση με την Air Pontus

χάρτης περιοχής Κάρς

ΠΕ, τόμος 1975, τ. 4

Πέμπτη, 26 Μαΐου 2016

Κάν, η Μίλητος της Χαλδίας

Είναι κατά κάποιον τρόπο η συνέχεια της χθεσινής μας ανάρτησης για τις αποικήσεις - μετοικεσίες του Καν.
Άρθρο του Παντελή Μελανοφρύδη στην ΠΕ, 1950, τεύχος 7


Δίνουμε έμφαση στο παρακάτω. Μήπως θα έπρεπε να καταργήσουμε το μεταφρασμένο Αργυρούπολις και να λέμε Καν ;

Τρίτη, 24 Μαΐου 2016

σκιαγραφία της πόλεως Μεταλλείο Ακ - Ντάγ

➤ άρθρο του Προδρ. Γ. Παπαδόπουλου από τα Ποντιακά Φύλλα, έτος 1937, τεύχος 17-18

από το βιβλίο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη, "γεωγραφικόν και ιστορικόν λεξικόν"

Κυριακή, 22 Μαΐου 2016

Κορήαννα : ο τόπος που δολοφονήθηκε η Άννα Κομνηνή

Η ευρύτερη περιοχή της Χαλδίας βρίθει από τοπωνύμια των οποίων το 2ο συνθετικό τους όνομα έχει σχέση (ή είναι θρυλούμενη η σχέση) με την Άννα Κομνηνή.

Μερικά από αυτά είναι η Αυλίανα, η Σερρίεννα, η Χαβίανα, ίσως τα Φυτίανα. Μπορεί να υπάρχουν κι' άλλα. Υπάρχει όμως και η Κορήαννα, ο τόπος που δολοφονήθηκε η Άννα Κομνηνή κατά τον Γ.Θ. Κανδηλάπτη. Μάλλον εντοπίσαμε το χωριό. Είναι κοντά στην Άρδασσα όπως φαίνεται στον χάρτη. Συμπληρώνουμε την παρούσα ανάρτηση με ένα άρθρο (από την ζωήν της Άννας Κομνηνής) που έχουμε ξαναβάλει. Είναι από τα Ποντιακά Φύλλα, έτος 1938, τείχος 30.

από το βιβλίο του Γ.Θ. Κανδηλάπτη, γεωγραφικόν & ιστορικόν λεξικόν

Μηδίζοντας ή Ελληνίζοντας : από τον Πόντο στην Περσία

δημοσίευση 26.11.2003

τραγούδια του Πόντου : ηχογραφήσεις του 1930

η φωτογραφία του CD είναι η κλασική πλέον από το παρχάρ Λειβαδία της Κρώμνης
πληροφορίες εδώ

Σάββατο, 21 Μαΐου 2016

Χάσκιοϊ Χαλδίας

1η δημοσίευση 1.3.2016
Παρότι η παρακάτω ανάρτηση είναι σχετικά πρόσφατη, την ξαναβάζουμε για να δείξουμε τις ανακρίβειες που κυκλοφορούν, δημοσιεύονται, αναρτούνται στο internet. Από την πλευρά μας κάνουμε κάθε δυνατή προσπάθεια να διασταυρώνουμε την πληροφορία / θέμα και από άλλες πηγές, χωρίς πολλές φορές να είναι εφικτό να αποτυπώσουμε την αλήθεια, την πραγματικότητα. Προχθές ακόμα διαβάζαμε σε μία Ποντιακή ιστοσελίδα ότι το ασκέρι του Τοπάλ Οσμάν αποτελείτο από Κούρδους κατά 80%. Αστεία πράματα, με αυτό το ποσοστό ένοιωθε ικανοποιημένος ο συντάκτης, αυτό έγραψε ...

Ένα μικρό αρθράκι για το χωριό Χάσκιοϊ Χαλδίας από την Ποντιακή Ηχώ του 1982 τεύχος 6
Υπάρχουν φορές που αναρωτιόμαστε αν κάποιοι παλαιοί οι οποίοι γεννήθηκαν εκεί, θυμούνται καλά και γράφουν ή περιγράφουν φανταστικά μέρη ;

Δείτε αυτό το άρθρο για το χωριό του αφηγητή, το Χάσκιοϊ Χαλδίας
  • "το χωριό ήταν πεδινό"
  • "ούτε βουνά λοιπόν είχε, αλλά ούτε και ποτάμια ..."
  • στην 2η σελίδα "δεν γίνηκαν γεγονότα στο χωριό μας ούτε ..."


πάμε τώρα σε μία παλαιότερη μας ανάρτηση για το χωριό Άε Γιάννες, χωριό της περιφ. Νίβενας, δηλ. 12-15 χιλιόμετρα πιο πέρα - ανάρτηση μας εδώ


  • δεν υπάρχει άλλο Χάσκιοϊ κοντά στην Άτρα, Θέμπεδα, και Παλαγία. Ένα είναι το Χάσκιοϊ.
  • οι κάτοικοι του Άε Γιάννε ήλθαν στον Άε Γοργόρ  που είναι στην συμβολή δύο ποταμών, της Νίβενας και του Καραμουσταφά. Πολύ κοντά είναι το Χάσκιοϊ και τα υπόλοιπα χωριά.
  • όλα τα χωριά της περιοχής δεν είναι πεδινά, δεν υπάρχει εκεί πεδιάδα (βλ. τρισδιάστατο χάρτη).
Συνεπώς και ποτάμια είχε και σε βουνό ήταν. Επίσης ο αφηγητής του άρθρου για το Χάσκιοϊ δεν αντιλήφθηκε την μετακίνηση πολλών χωριών στον Άε Γοργόρ.
Αυτό, το τελευταίο, μπορεί να είναι υπερβολή του κατοίκου του Άε Γιάννη. Τα βουνά όμως και τα ποτάμια είναι ακόμα εκεί ...

χάρτες :

Δευτέρα, 16 Μαΐου 2016

το Ρυάκ της Χαλδίας

1η δημοσίευση 7.7.2015

updated 

Το Ρυάκ της Χαλδίας, όπως θα διαβάσετε παρακάτω, είναι ένα χωριό της περιφέρειας Άρδασσας (Τορούλ).


ΠΗ, 1982, τ.7

Σάββατο, 14 Μαΐου 2016

αφιέρωμα (#1) στον Ιστύλ Αγά - Στυλιανός Κοσμίδης

➤ 1η δημοσίευση

➤ έχω μια ιδιαίτερη εκτίμηση σ’ ένα καπετάνιο του Δυτικού Πόντου. Στον Ιστύλ Αγά. Δεν είναι συγγενής μου, γνωρίζω ελάχιστα γι’ αυτόν.
➤ ήταν 21 Αυγούστου του 2004 όταν μπήκα στο κεντρικό κοιμητήριο της Δράμας με δύο ανθοδέσμες. Η μία πήγε στην θεία μου την Ειρήνη, την Φάτσαλουσα αδελφή του πατέρα μου και η δεύτερη στον Ιστύλ Αγά.


ο  Ιστύλ Αγάς γεννήθηκε το 1886 στο Κοβτσέπογαρ (στον χάρτη Gokce Pn.) το οποίο βρίσκεται νότια από την Σαμψούντα και πολύ κοντά στο χωριό του παππού μου, το Τσάμαλαν,
➤ μετά τον θάνατο του αδελφού του Ηλία Κοσμίδη ανέλαβε την ηγεσία των αντάρτικων ομάδων της περιοχής τους. Αργότερα ήταν τρόπον τινά ο άτυπος αρχικαπετάνιος της περιφέρειας Σαμψούντας
➤ παρ όλες τις διαφωνίες μεταξύ των καπετάνιων, ο Ιστύλ Αγάς είχε την μέγιστη αποδοχή απ’ όλους
➤ δεν υπάρχει (εξ όσων γνωρίζω) κάποιο βιβλίο, κάποιο έντυπο που να είναι αφιερωμένο στον Ιστύλ Αγά. Επίσης δεν γνωρίζω εάν υπάρχει Ποντιακός σύλλογος με τ' όνομα του αρχικαπετάνιου, κάποιος δρόμος στην πόλη της Δράμας ...
στην ανάρτηση μας αυτή θα προσπαθήσω να μαζέψω ότι έχω βρει σκόρπια σε διάφορα βιβλία και στο δίκτυο. 

  • από το βιβλίο "μέσα απ’ το χαλασμό" του Γ. Κ. Χατζόπουλου :

Παρασκευή, 13 Μαΐου 2016

Air Pontus #8 : τα ανταρτο-λημέρια του Δυτικού Πόντου

1η δημοσίευση 17.8.2015

έχω μια ιδιαίτερη έλξη - αγάπη για το αντάρτικο του Πόντου. Μάλλον λόγω καταγωγής. Αν κάποτε αποπειραθώ να γράψω κάτι, σίγουρα μεγάλο μέρος θα καταλαμβάνει αυτό το θέμα. Όλους αυτούς τους μήνες ύπαρξης του blog αλλά και των πτήσεων της Air Pontus, δεν έφυγε από το νου μου, μια "αεροπορική" γνωριμία με τα ανταρτοβούνια-αρτολημέρια του Δ. Πόντου. Να πω εδώ ότι μέχρι σήμερα 17.8.2015 έχουμε στο blog 30 αναρτήσεις στην ετικέτα "αντάρτικο" και φυσικά θα ακολουθήσουν κι’ άλλες.

Πάμε λοιπόν να γνωρίσουμε τα ανταρτολημέρια του Δ.Π. …



η μάχη του Ότκαγια - 17 έως 21 Απριλίου 1917___η ματωμένη σπηλιά

Διαβάστε εδώ ότι προηγήθηκε από την μάχη του Τσαγκσούρ. Ήταν η μάχη της σπηλιάς του Ότκαγια και η τύχη των 700 γυναικόπαιδων.
ανάρτηση για Τσαγκσούρ : η εκδίκηση του Ότκαγια εδώ

από το ένθετο Ιστορία της εφ. ΕΘΝΟΣ (Μάιος 2011)



από το βιβλίο του Αχ. Ανθεμίδη, τα απελευθερωτικά στρατεύματα του Ποντιακού Ελληνισμού 1912-1924 (εκδ. ματι)