Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017

ο χαιρετισμός παρά τοις Ποντίοις

➤ πως χαιρετιόντουσαν στον Πόντο ;
➤ από ένα πολύ καλό άρθρο του Παντελή Μελανοφύδη, θα δώσουμε μερικούς από τους χαιρετισμούς μεταξύ των Ρωμιών του Πόντου.
παρακάτω το άρθρο που δημοσιεύθηκε στα Ποντιακά Φύλλα, 1936, τ. 6 
  • καλημέρα – καλησπέρα δεν υπήρχε …
  • αντ’ αυτού είχαμε το "υϊαν κ’ ευλογίαν", η απάντηση συνήθως ήτανε "καλώς την ευλογίαν"
  • σε συνάντηση του Ρωμιού με εργαζόμενους ο χαιρετισμός ήταν "καλώς κάμνετε"
  • σε αυτούς που αναπαυόντουσαν μετά από την εργασία "καλώς αναπαίουστουν" ή «"αλώς κάθουστουν" ή «"αλώς ευωριάουστουν" γιατί κάθονταν στην ευόρα …
  • σε γάμο στην υγειά των νεονύμφων η ευχή ήταν "ογουρλία (1), γατεμλία (2), αμπέλια πολύκλαδα, να ζούνε, να συγερούνε" (1) ευτυχισμένα, (2) στερεωμένα και φυσικά το συγερούνε είναι να γεράσουν μαζί.
  • εάν κάποιος πήγαινε σε σπίτι και τους έβρισκε στο φαγητό, ο χαιρετισμός ήταν "έμνοστοι" δηλ. νόστιμοι, είθε το φαγητό σας να είναι νόστιμο. Η απάντηση συνήθως ήταν "ορίστε, έλα να τρώγωμεν".
και φυσικά μην ξεχνάμε τον απόλυτο χαιρετισμό ...


 
ΠΦ, 1936, τ. 6

Τρίτη, 30 Μαΐου 2017

Μελανθία - Μεσουδιέ

➤ 1η δημοσίευση 7.9.2016

➤ μια από τις λιγότερο γνωστές και συνάμα ελάχιστα τεκμηριωμένες περιοχές του Πόντου είναι η Μελανθία. Ελάχιστα στοιχεία μπορεί να βρει κανείς γι' αυτήν την την περιφέρεια και τα χωριά της,
➤ μάλλον κυκλοφορεί ένα βιβλίο που αναφέρεται στην περιοχή της Μελανθίας, το αναζητούμε ...
➤ δείτε την σελίδα της περιοχής στο fb εδώ
ανάρτηση μας "Μεσουδιέ - Καρασού" εδώ

από την Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού

➤ γνωμικά - παροιμίες - ιδιωματισμοί
➤ γλωσσικό ιδίωμα Μελανθίας


ΠΕ, 1978, τ. 19

το ολοκαύτωμα του Μπέϊαλάν Κοτυώρων

➤ δεκάδες ίσως και εκατοντάδες τα καμένα χωριά & άνθρωποι από κτηνάνθρωπους όπως ο Τοπάλ Οσμάν. Ένα τέτοιο υπήρξε το Μπεϊαλάν (ή Μπέη Αλάν) των Κοτυώρων,
όποιος έχει το σθένος διαβάζει τις επόμενες σελίδες. Η σκηνή είναι κλασική. Εγκλεισμός σε εκκλησίες ή σπίτια απειράριθμων Χριστιανών και εμπρησμός,
➤ η περιγραφή που ακολουθεί προέρχεται από τον 2ο τόμο του βιβλίου "νίκη χωρίς ρομφαία" του Σάββα Κανταρτζή,
➤ εδώ, στην περίπτωση του Μπεϊαλάν, έχουμε τους άνδρες του χωριού να έχουν κρυφτεί στο γειτονικό δάσος και να είναι αυτήκοοι μάρτυρες των όσων διαδραματίζονται μέσα στο χωριό,
και δεν βρίσκεται ούτε ένας να αρπάξει ένα τσεκούρι, μια πέτρα, κάτι... και να πάει να αντισταθεί. Πολύ δε περισσότερο, δεν υπάρχει ένας που θα τους ξεσηκώσει τους πάντες εναντίον του ασκεριού του κουτσού που καίνε τα παιδιά τους, τις γυναίκες, τις μάνες τους ...
... μον' κάθονται και κλαίνε τη μοίρα τους …

Κυριακή, 28 Μαΐου 2017

τιμούμε τους νεκρούς μας ...

"εν χορδές και οργάνοις" έγιναν την περασμένη Κυριακή τα αποκαλυπτήρια του μνημείου για την γενοκτονία στον Πειραιά
➤ την γνώμη μας την είπαμε, δεν μας άρεσε καθόλου. Αναρωτιόμαστε εάν ο χορηγός ή τέλος πάντων η ομάδα διαχείρισης έδειξε τα σχέδια του εγχειρήματος αυτού στις ομοσπονδίες μας για να ακούσουν την γνώμη αυτών που μας εκπροσωπούν
➤ μάλλον όχι γιατί δεν νομίζω ότι θα υπήρχε κάποιος από αυτούς να συνηγορήσει θετικά
➤ με αφορμή το παραπάνω θυμηθήκαμε μια παλιά μας ανάρτηση, διαβάστε την ...


1η δημοσίευση 19.5.2015

μέρα που ξημερώνει, είπαμε να ξαναφέρουμε στην επιφάνεια μια παλαιότερη μας ανάρτηση, λίγο τροποποιημένη …


Το παραπάνω άρθρο μας θύμισε την δική μας τοποθέτηση σε κάποια μάζωξη των συλλόγων της Ν. Ελλάδας στα γραφεία των Αργοναυτών στην Καλλιθέα. Εκεί λοιπόν βάλαμε την ιδέα για την δημιουργία ενός μεγάλου μνημείου, κάπου στην μέση της απόστασης Αθήνα – Θεσσαλονίκη, στην εθνική οδό. Ένας πυλώνας με τεράστιο ύψος 100 ή ακόμη 200 μέτρα ψηλός, όπου στην κορυφή του θα έκαιγε μόνιμα μια φλόγα. Φλόγα που θα ήταν ευδιάκριτη από μακριά. Θα συμβόλιζε όλα τα παραπάνω, την αλησμόνητη πατρίδα, την άρνηση στην λήθη της γενοκτονίας και του ξεριζωμού, στην ενότητα των Ποντίων, την ευθύνη μας για την διατήρηση της ράτσας μας …

Ας αναλάβουν πρωτοβουλία Πόντιοι μηχανικοί - αρχιτέκτονες να εκπονήσουν κάποια σχέδια που θα είναι σχετικά χαμηλού κόστους. Δεν χρειάζονται υπερβολές. Σε ένα κτήμα 5-10 στρεμμάτων (*), μπορεί να υλοποιηθεί το έργο. Όταν αργότερα ευνοήσουν οι συνθήκες μπορεί το έργο να συμπληρωθεί με επιπλέον υποδομές. Οι αρχιτέκτονες θα υποβάλουν τα σχέδια στην ομοσπονδία και αυτή με την σειρά της θα ασχοληθεί με όλα τα υπόλοιπα. Είναι σίγουρο ότι ο απλός Πόντιος πατριώτης θα συμβάλει με τον οβολό του μέσω των πρωτοβάθμιων οργάνων. Έτσι γινότανε και στον Ιστορικό Πόντο. Με την συνδρομή των Ρωμιών χτιζόντουσαν σχολεία και εκκλησίες, πληρωνόντουσαν οι δάσκαλοι κλπ.


πρέπει να το καταλάβουμε, αυτό το μνημείο το "χρωστάμε" σε όλους αυτούς που σήμερα 19.5.2015 μνημονεύουμε.

(*)
Αυτό θα μπορούσε να είναι στην ευρύτερη περιοχή του Βερμίου κάπου σχετικά κοντά στην Παναγιά Σουμελά.

μικρό λεξικό : 3ο μέρος

➤ το 3ο μέρος του λεξικού από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
 

➤ 1ο μέρος εδώ
➤ 2ο μέρος εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

μικρό λεξικό : 2ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 31.3.2015

➤ το 2ο μέρος του λεξικού. Βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη.
➤ 1ο μέρος : εδώ
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ


Air Pontus #2 : Παραλιακός Δυτικός Πόντος - από Σινώπη μέχρι την Βώνα

➤ 1η δημοσίευση 3.2.2015

➤ μια από τις πρώτες πτήσεις με την Air Pontus
➤ να την ξαναθυμηθούμε ;
μάλλον πρέπει να την ξανακάνω ...

Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

μικρό λεξικό : 1ο μέρος

➤ 1η δημοσίευση στις 29.3.2015
➤ θα παρουσιάσουμε σε τρεις συνέχειες, το πολύ καλό (συνοπτικό) λεξικό από το βιβλίο του Ελευθέριου Ε. Ελευθεριάδη, "Πόντος – επιστροφή στην Ιθάκη"
➤ ανάρτηση μας για το βιβλίο εδώ

Χαψάμανα Κοτυώρων

1η δημοσίευση

➤ Χαψάμανα, ίσως το μεγαλύτερο κεφαλοχώρι των Κοτυώρων. Το νέο του όνομα είναι Gölköy και βρίσκεται σε υψόμετρο 800 μέτρων,
➤ από εδώ περνάει ο κεντρικός δρόμος που συνδέει τα Κοτύωρα με την Μεσουδιέ και στην συνέχεια την Κολώνεια, Γαράσαρη, Νεοκαισάρεια, Τοκάκη και Σεβάστεια,
➤ είναι και αυτός ένας μαρτυρικός δρόμος γιατί οι εξορίες των παραλιακών πόλεων και χωρίων έγιναν από αυτήν την στράτα. Δείτε σχετικές μας αναρτήσεις εδώ
➤ ψάξαμε να βρούμε περισσότερα στοιχεία για την Χαψάμανα. Τέτοια δεν υπάρχουν στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ καθώς επίσης δεν αναφέρει τίποτα η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού,
➤ μόνο ο ταξιδιωτικός οδηγός του Αν. Πόντου της Infognomon αναφέρει τα παρακάτω,
➤ η Χαψάμανα ήταν ο τόπος καταγωγής του πρόσφατα αδικοχαμένου φίλου μας Λάζαρου Ιωσηφίδη, in memoriam.

από τον χάρτη των εκδόσεων Κεσόπουλος.
αριστερά το χωριό Αγ. Αντώνιος είναι το χωριό της
Σάνο Χάλο (Ευθυμία Βαρυτιμίδου).
από τον ταξιδιωτικό οδηγό της Infognomon

οι δάσκαλοι του γένους των Ποντίων : Ιορδάνης Παμπούκης (1915 - 1985)

1η δημοσίευση στις 28.5.2016

➤ τον Ιορδάνη Παμπούκη τον γνώρισα. Θα ήταν περίπου το 1982 όταν μαζί με τον Βλάση Αγτζίδη τον επισκεφθήκαμε στο σπίτι του, στα προσφυγικά της οδού Σοφοκλέους & Σκοπευτηρίου στην Καλλιθέα
➤ στο γραφείο του, θυμάμαι με δέος την βιβλιοθήκη του, παντού βιβλία ...
➤ κουβεντιάσαμε, δηλ. τον ακούγαμε μόνο. Οι δυό μας αναφερθήκαμε και στην Οινόη του Πόντου
➤ ο Παμπούκης γεννήθηκε εκεί το 1915, ήταν δηλ. συντοπίτης με τον εκ πατρός παππού μου
➤ έγραψε πολλά άρθρα στα περιοδικά της πρώτης περιόδου καθώς και το βιβλίο "μύθοι της Οινόης του Πόντου"
➤ ο Παμπούκης είναι αυτός που πρωτοείπε το περίφημο "η ποντιακή γλώσσα δεν έχει το κουράγιο να πεθάνει". Ελπίζουμε, πασχίζουμε και πρέπει όλοι να κάνουμε να βγει αληθινή η ρήση του
➤ αναρτήσεις μας για την Οινόη του Πόντου : εδώ και εδώ 

από την εγκυκλοπαίδεια του
Ποντιακού Ελληνισμού - 11ος τόμος
από τον οδηγό "Αν. Πόντος"
της Infognomon

Πέμπτη, 25 Μαΐου 2017

ρίζα μ'

➤ δεν υπάρχει άλλη λέξη που να με συγκινεί, να με παθιάζει, να με εξιτάρει τόσο πολύ όσο αυτή. Την αγαπώ, την λατρεύω, είμαι ερωτευμένος με μια λεξούλα ...

➤ ρίζα μ' …
 

➤ την άκουσα για πρώτη φορά όταν ήμουν παιδί από μια πρώτη ξαδέλφη του πατέρα μου. Την θεία μας την Δέσπω Σαλπιγκτή-Παντελίδου από την Προσοτσάνη Δράμας. Γεννημένη στην Φάτσα όπως ο πατέρας μου. Σπάνια μας φώναζε με τ’ ονόματα μας. Ρίζα μ' εμένα, ρίζα μ' τα αδέλφια μου. Ήμασταν όλοι από την ίδια ρίζα, από το ίδιο δένδρο.
➤ χθες μιλώντας με φίλο στην  Θεσσαλονίκη, την άκουσα δυο-τρεις φορές από τον φίλο Δημήτρη α'σο Γιαγλίτερε της Χαλδίας.
-Ρίζα μ' ντε φτας ;
-Ρίζα μ'
...
➤ είμαστε όλοι από την ίδια ρίζα, το ίδιο μεγάλο δένδρο, τον Πόντο.


φρ. ρίζα μ' ! = στοργική προσαγόρευσις προσώπου προσφιλούς
(ιστορικόν λεξικόν της Ποντικής διαλέκτου, Άνθιμος Παπαδόπουλος - ΕΠΜ 1958)

Τετάρτη, 24 Μαΐου 2017

το κολαστήριο της Πάτλαμας Κερασούντας

➤ Πάτλαμα Κερασούντας
➤ "μικρό παραθαλάσσιο προάστιο της πόλης της Κερασούντας, κοντά στον ομώνυμο ποταμό, που απείχε από αυτήν περίπου δύο χιλιόμετρα. Κατά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο οι κάτοικοι του εξορίστηκαν στα ενδότερα της Μ. Ασίας, όπου αποδεκατίστηκαν κατά 80% από την πείνα, τις αρρώστιες και τις ταλαιπωρίες,
➤ στο προάστιο αυτό της Κερασούντας κατοικούσαν 25 οικογένειες και ήταν γνωστό για το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, όπου κάθε χρόνο γινόταν μεγάλο πανηγύρι. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή το 1917 για την κράτηση εξοριζόμενων Τριπολιτών και άλλων Ελλήνων, σε βάρος των οποίων διέπραξαν οι Τούρκοι φρικαλέες ωμότητες και κακουργήματα μέσα στον ιερό χώρο του και έξω από αυτόν" Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού.
➤ η Πάτλαμα και οι θηριωδίες εντός του Αγίου Γεωργίου ίσως είναι η κορωνίδα των φρικαλεοτήτων σε όλο τον Πόντο. Στο βιβλίο του Αγαθάγγελου Π. Τσαούση "η ιστορία του εν Πόντω χωρίου Χόψα" υπάρχει εκτενής περιγραφή που δύσκολα "αντέχεται" το διάβασμα της, γι' αυτό αναρτώ μόνο μία σελίδα ...


Γεώργιος Η. Σακκάς
"η ιστορία των Ελλήνων της Τριπόλεως του Πόντου"
από το βιβλίο
"η ιστορία του εν Πόντω χωρίου Χόψα"

Χρήστου Ν. Τσαρτιλίδη, "η Κρώμνη – από τον παππού στον εγγονό"

1η δημοσίευση στις 23.4.2015
 
βιβλίο του Χρήστου Ν. Τσαρτιλίδη, "η Κρώμνη – από τον παππού στον εγγονό" 
➤ είναι μια έκδοση 192 σελίδων του 2007 από τους αδελφούς Κυριακίδη
➤ παρακάτω δίνουμε μια μικρή εικόνα από το βιβλίο.