Σάββατο, 31 Ιανουαρίου 2015

Ιορδάνης Τ. Παμπούκης

➤ Ιορδάνης Τ. Παμπούκης, Μύθοι της Οινόης του Πόντου
➤ έκδοση Επιτροπή Ποντιακών Μελετών
➤ Αθήναι 1963, σελίδες 304

ένα δείγμα ...

Παρασκευή, 30 Ιανουαρίου 2015

απομνημονεύματα παπά-Πρόδρομου Ηλιάδη

  • Γεώργιος Ανδρεάδης, Φουρτούνα ήταν …
  • η γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού μέσα από τα απομνημονεύματα του παπα-Πρόδρομου Ηλιάδη
  • 2002 - εκδ. Ερωδιός, σελ. 225
Η περιοχή της Κάβζας ή Χάβζας είναι ελάχιστα γνωστή. Είναι πάνω στον δρόμο που συνδέει την Σαμψούντα με την Αμάσεια. Πρώτα είναι το κεφαλοχώρι Καβάκ μετά η Κάβζα και στην συνέχεια η Αμάσεια. Ο δρόμος αυτός είναι σπαρμένος με τα κόκαλα των Ελλήνων του Δ. Πόντου.

Πάνω σ’ αυτόν το δρόμο (πολύ κοντά στο Τσορούμ), είναι το Σεϊτάν Τερεσί. Εκεί έγινε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα εναντίον των Ποντίων του Δ. Πόντου. Θα κάνουμε ξεχωριστή ανάρτηση επ’ αυτού.

Στο βιβλίο, αυτό που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον είναι το παρακάτω περιστατικό που ο παπά-Πρόδρομος το είδε και το άκουσε από κοντά.








Πέμπτη, 29 Ιανουαρίου 2015

ταξίδι στον Πόντο – καλοκαίρι 1989

Καλοκαίρι του 1989. Εμείς, με το γκρούπ του συλλόγου από την Καλαμαριά σε προσκυνηματικό ταξίδι στον Πόντο. Και τι μεγάλη σύμπτωση. Να και η παρέα με τον Χρύσανθο, τον Αχιλλέα, τον Κώστα τον Σιαμίδη, τον Κώστα τον Διαμαντίδη και πολλούς άλλους, εκεί, στο ίδιο ξενοδοχείο.

Το ίδιο βράδυ 20.7.1989 σε παρακάθ ούλ εντάμαν στην ταβέρνα Καρά Ντενίζ.
Αξέχαστη βραδιά …









δείτε και το video με τον Χρύσανθο εδώ

(όσοι από αυτό το ταξίδι δουν την ανάρτηση, ας βάλουν σχόλια ή ας επικοινωνήσουν μαζί μου στο koempoli@gmail.com)

Δευτέρα, 26 Ιανουαρίου 2015

Ντέμης Ρούσσος

Ας μας επιτραπεί μια μικρή παρεκτροπή από την θεματολογία μας, τον Πόντο.
Πληροφορηθήκαμε σήμερα ότι πέθανε ο Ντέμης Ρούσσος, ο τραγουδιστής των Aphrodite's Child.
Ήταν το 1970 όταν φοιτητές στην Ιταλία, νιώθαμε περήφανοι για το Ελληνικό συγκρότημα στην κορυφή του Ιταλικού hit parade. Πέντε βδομάδες στην πρώτη θέση το It’s Five O’ Clock. Αξεπέραστη η φωνή του Ντέμη, μαγικά τα πλήκτρα του Βεγγέλη.
Καλό ταξίδι Ντέμη, τα δέοντα σον αδελφό' μ

ακούστε το 
εδώ


και το Spring summer winter and fall

It's five o'clock lyrics

Δευτέρα, 19 Ιανουαρίου 2015

ΚΜΣ - αρχείο προφορικής παράδοσης

Όπως γράψαμε στην προηγούμενη ανάρτηση, το ΚΜΣ διαθέτει μάλλον το μοναδικό σε όλη την Ελλάδα, αρχείο προφορικής παράδοσης δηλ. η βιωμένη ιστορία. Ήταν Μάϊος του 1997 όταν για περίπου δύο εβδομάδες καταγράφαμε τις μαρτυρίες ανθρώπων από τα χωριά των παππούδων μας.

Δείτε π.χ. τι (ελάχιστα) αντιγράψαμε για το χωριό Τσάμαλαν της Σαμψούντας, χωριό του παππού μου εκ μητρός.


"Το Τσάμαλαν είχε 400-500 κατοίκους Έλληνες. Τούρκους δεν είχαμε. Ήμασταν ντόπιοι εμείς. Δεν ακούσαμε από τους γέρους ότι ήρθαν οι παππούδες μας από αλλού. Εκεί γεννήθηκαν και οι παππούδες και οι προπαππούδες μας. Όλο το χωριό μας το αποτελούσαν 4-5 μεγάλα σόγια. Απ’ αυτά τα σόγια είναι όλες οι οικογένειες. Ήταν οι Κιαχαγιάντ', οι Κωνσταντίνογλαρου, οι Γαρακεχαγιάντ’, οι Ταγκουρλάντ’ και οι Πατμανάντ'.

Μιλούσαμε ποντιακά. Ποντιακά τραγούδια τραγουδούσαμε και χορεύαμε ποντιακούς χορούς. Τα όργανα που παίζανε οι οργανοπαίχτες ήταν ο "κεπσές" (κεμεντζές), το ταούλ’, ο ζουρνάς.
Το Αγιούτεπεσι ήταν μισή ώρα από το χωριό μας (είναι βουνό του Φουντουτσάχ).
Η εκκλησία μας ήταν του Αγίου Γεωργίου. Είχαμε και ένα μικρό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου. Είχε σχολείο με κάτω μαγαζιά. Τρεις δασκάλους πλήρωνε το χωριό.
Γειτονικά χωριά ήτανε το Φουντουτσάχ (μισή ώρα απόσταση), το Τσιμενλί (μισή ώρα), το Γαράτουσλα (μία ώρα), το Τοϊγάρ (1-2 ώρες) και η Τέκια (2-3 ώρες).
Το 1916 έκαναν εξορία, έκαψαν το χωριό. Απ’ τα 1500 άτομα του χωριού μας, 4 άτομα ζήσαμε. Αυτούς ξέρω. Όσοι πήγαν εξορία, πέθαναν. Ίσως να γλίτωσαν 2-3 άτομα από το χωριό μας, αλλά μέχρι τώρα (συνέντευξη περίπου το 1965), δεν έμαθα τίποτε.
Μπήκαμε στο "Μαρία" και ήρθαμε στον Πειραιά πρώτα και από κει στην Ηγουμενίτσα. Ήμαστε 35-40 οικογένειες από το Τσάμαλαν αλλά ένας - ένας σκορπίσαμε".
 

προφορική μαρτυρία Χαράλαμπου Κοσέογλου ή Καλαϊτζίδη, από Μπάφρα Ιωαννίνων. Γεννήθηκε το 1895.




Σημειώστε ότι υπάρχει αρχείο σε μορφή excel που αναφέρονται όλα τα χωριά για τα οποία υπάρχει καταγραφή.
στην σελίδα :

αρχείο προφορικής παράδοσης

Πέμπτη, 15 Ιανουαρίου 2015

Οι μουριές του Πόντιου ...

... τα στέκια της καρδιάς μας


Οικογενειακό "ουζερί μεζεδοπωλείο" με πολύ καλό φαγητό και κυρίως καλούς ανθρώπους. Η ψυχή του μαγαζιού ο Γιάννες, ο μονόΓιαννες. Σπάνιος και αυθεντικός τεμέτερον ο Γιάννες, ασο Κιλκίς μερέαν. Στην πλατεία της Νέας Πεντέλης, στον πεζόδρομο. Μην ξεχάσετε να παραγγείλετε κεμπάπια (τα φέρνει από Θεσσαλονίκη) και καβουρεμένα καρτόφ(εα).

ο Μυρώδης με τον Γιάννεν
Μυρώδης, Πολυχρόντς, ο Σωτήρης ο Λυκίδης και ο Γιάννες

Δευτέρα, 12 Ιανουαρίου 2015

Σίδη ή Τσίτη ή Τσίτε της Χαλδίας

Ποντιακά Φύλλα, τόμος 1936 - τεύχος 4-5
ψηφιακό αρχείο ΕΠΜ

Σημ. : συντάκτης του άρθρου είναι κάποιος Γιάννης Ανεφορίτης

βιβλίο του Γ. Θ. Κανδηλάπτη, "Επί των οχθών του Πυξίτου", σελ. 102
"Υπήρχε συνήθεια παρά τοις κατοίκοις των παραλιακών πόλεων του Εύξεινου Πόντου τους ανά την Χαλδίαν ν' αποκαλώσιν ανηφορίτας, ούτοι τους των παραλίων κατηφορίτας".



Κυριακή, 11 Ιανουαρίου 2015

Μωμογέρια, Κοτσιαμάνια κλπ.

Νίκος Λαπαρίδης

"Στη Λιβερά οργανώνονταν κατά το 12ήμερο των Χριστουγέννων Μωμογέρια, που τα λέγανε «Κοτσιαμάνια». Αυτά ήταν διαφορετικά από τα μωμογέρια των άλλων χωριών της Ματσούκας. Εκτός από τα σατιρικά πρόσωπα του γέρου, του κατή, του γιατρού κλπ. ο θίασος πλαισιωνόταν από 12 ευσταλείς φουστανελοφόρους με περικεφαλαίες Αλεξανδρινών χρόνων, με σπαθιά και με πιστόλες. Εκτελούσαν ομοιόμορφες και συντονισμένες κινήσεις σε κάθε δρόμο, σε κάθε σπίτι και με τη συμμετοχή και των λοιπών σατιρικών προσώπων εκτελούσαν συγκεκριμένο πρόγραμμα. Ήταν ένας υπαίθριος λαϊκός θίασος. (*)"

(*)
Ν. Λαπαρίδης «Τα Μωμογέρια», Ποντιακή Εστία 1979, τ. 26-29
Θ. Γρηγοριάδης «Τα Κοτσιαμάνια», Ποντιακό Βήμα Κοζάνης, 1995, τεύχ. 43


  • οι υπογραμμίσεις δικές μας
από το βιβλίο του Νίκου Λαπαρίδη "Η Ματσούκα του Πόντου" 
Εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη - 1996 / σελ. 135-136


βιογραφία

update

Γεωργίος Θ. Κανδηλάπτης – Κάνις

 αντιγράφουμε :

"Εισαγωγή εις το παρόν διήγημα
Ήτο το έτος 1903. Εις την ανασυσταθείσαν τότε Μητρόπολιν Ροδοπόλεως του Πόντου Μητροπολίτης ήτο ο αλήστου μνήμης και βραδύτερον Αλεξανδρουπόλεως Θράκης Γερβάσιος Σαρασίτης, ιεράρχης διαπρεπής και όστις είχε την έδραν του εις την παλαίφατον κωμόπολιν Λιβεράν ή Δουβεράν, ήτις είχε τότε 215 ομογενείς οικογενείας. Και μίαν ώραν μακράν αυτής προς δυσμάς έκειτο το χωρίον Κουσπιδή με 85 οικογενείας, και εχωρίζοντο οι δύο αύται κοινότητες υπό του ποταμού Πυξίτου, όστις χύνεται εις τον Εύξεινον Πόντον, πλησίον της Τραπεζούντος, με το όνομα Δεϊρμέν δερές.

Και αι δύο αύται κοινότητες ήσαν πλούσιαι, επειδή οι κάτοικοι αυτών ξενιτευόμενοι εις την Πόλιν και φιλοτίμως και τιμίως εργαζόμενοι τα επαγγέλματα του εφαπλωματοποιού, χαλκουργού, γανωτού και αμθρακοπώλου εκέρδιζον πολλά χρήματα. Και επανερχόμενοι εις τας πατρίδας των έζων ου μόνον αυτοί ανέτως, αλλά εβοήθουν πολλούς και έκτιζον γέφυρας, βρύσεις, έδιδον δε και εις τους ναούς και τα σχολεία. ................."


από το βιβλίο του Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτου – Κάνεως «Επί των οχθών του Πυξίτου»
Εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2001 / σελ. 11
το βιβλίο γράφτηκε το 1937


βιογραφία


Πέμπτη, 8 Ιανουαρίου 2015

Παρασκευή, 2 Ιανουαρίου 2015

Τσάμπαση

εκάεν και το Τσάμπαση ...

  ενημέρωση 5.1.2015

Ποντιακή Εστία, τόμος 1950, τεύχος 1ο, σελ. 52
ψηφιακό αρχείο ΕΠΜ


από το Google Earth

Το Τσάμπαση είναι η γεϊλέ των Κοτυώρων στην οποία κατέφευγαν το καλοκαίρι οι κάτοικοι της για να αποφύγουν το υγρό και αποπνικτικό κλίμα της. Είχε πολλές ξύλινες κατοικίες παραθέρισης που κάηκαν από πυρκαγιά το 1913. Το γεγονός αυτό μνημονεύεται στο τραγούδι.

Εκάεν και το Τσάμπασιν
κ’ επέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν
κ’ επέμναν τα τουβάρα γιαρ γιαρ αμάν
και ν΄ ερούξαν σο γουρτάρεμαν
τ΄ Ορντούς τα παλληκάρε γιάρ γιάρ αμάν
και ν΄ ερούξαν σο γουρτάρεμαν
τ΄ Ορντούς τα τζαναβαρε γιάρ γιάρ αμάν

Βάι εκάεν κι εμανίεν τ΄ Ορντούς το παρχάρ
και ν΄εκές τιδέν κι επέμνεν μαναχόν σαχτάρ

Τρανόν γιαγκουν σο Τσάμπασιν
σπίτε κι θ΄ απομένεν γιάρ γιάρ αμάν
σπίτε κι θ΄ απομένεν γιαρ γιαρ αμάν
μικροί-τρανοί φτωχοί-ζεγκίν
όλ΄ κάθουνταν και κλαίνε γιάρ γιάρ αμάν

βαι εκάεν κι εμανίεν τ΄ Ορντούς το παρχάρ
και ν’κει άλλο δεν επέμνεν μαναχόν σαχτάρ

Κλαιν΄ τη Θεού τα πούλοπα
κλαιν΄ τα πεγαδομάτε γιάρ γιάρ αμάν
κλαιν΄ τα πεγαδομάτε γιαρ γιαρ αμάν
κλαίει το Τσιαμπλούκ ΄ το Καρακιόλ΄
κλαιν΄ τ΄ έμορφα τ΄ ελάτε
γιάρ γιάρ αμάν

Βάι εκάεν κι εμανίεν τ΄ Ορντούς το παρχάρ
και ν΄εκές τιδέν κι επέμνεν μαναχόν σαχτάρ
Βάι εκάεν κι εμανίεν τ΄ Ορντούς το παρχάρ
και νε’κει τηδέν κ’ πέμνεν μαναχόν σαχτάρ