Παρασκευή, 20 Απριλίου 2018

ένα προσκύνημα - από την Γαλίαινα στην Παναγία Σουμελά

➤ η Γαλίαινα ήταν σχετικά κοντά στην Παναγία Σουμελά
μια μεγάλη παρέα 150 ατόμων "αναχάπαρα" αποφασίζουν να πάνε για ένα προσκύνημα
διαλέγουν το δρόμο από τα παρχάρια, αυτόν που διέσχιζαν τα καραβάνια για την Παϊπούρτ, την Κερβάν Γιόλ (*) - βλέπε εκτιμούμενη διαδρομή παρακάτω)
φτάνουν στο μοναστήρι όπου προσκυνούν και φιλοξενούνται από τους καλόγερους
ο συγγραφέας, σε ανάμνηση γράφει σ' ένα τοίχο...
          "αρ έρθα κ' επροσκύνεσα γουρπάν' ις Παναγία μ'
          άμα φαγα και την σουρβάν, κ' επρέστεν η κοιλία μ΄"
γράφει ο Δ. Μησαϊλίδης στην ΠΕ, 1953, τ.43

(*) ανάρτηση μας εδώ



Χάϊνριχ Κίπερτ - Heinrich Kiepert

➤ μέγας Γερμανός γεωγράφος, γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1818 και πέθανε το 1899 - σύνδεσμος wiki εδώ
➤ σε αυτόν οφείλουμε την χαρτογράφηση του Πόντου και της Μικράς Ασίας με ενδιαφέροντα στοιχεία, δείτε για παράδειγμα το όνομα του ποταμού Πυξίτης
➤ παρακάτω δίνουμε δύο συνδέσμους...
     • ο πρώτος αφορά έναν χάρτη του 1883 και περιλαμβάνει όλη την Μέση Ανατολή. Το μέγεθος του αρχείου είναι 83 MB η ανάλυση 20834 x 12620 pixels, σε κλίμακα 1:1.500.000 (*) - download : εδώ
     • ο δεύτερος είναι μόνο το κομμάτι του Πόντου (του παραπάνω χάρτη) με μέγεθος 21,5 MB και ανάλυση 4426 x 2613 pixels με σημειωμένες μερικές πόλεις - download : εδώ

(*)
κάπου διαβάσαμε αλλά δεν βρήκαμε στοιχεία για χάρτη της περιοχής του Πόντου του Κίπερτ (Heinrich Kiepert) πολύ αναλυτικό με κλίμακα 1:200.000 ή 250.000 - όποιος τον εντοπίσει να μας στείλει μήνυμα ή να σχολιάσει - βρέθηκε!!!

δείγμα :

Πέμπτη, 19 Απριλίου 2018

Φυσερά Πλατάνων #2

➤ δεύτερη ανάρτησή μας για την Φυσερά Πλατάνων - πρώτη εδώ
από το πόνημα του Γιάννη Κασκαμανίδη.







Δέρενα Χαλδίας

➤ χωριό και συστάδα χωριών της Χαλδίας στην κοιλάδα του ομώνυμου ποταμού (βλ. χάρτη).
➤ για την Δέρενα (ή Δέραινα ή Δέρραινα) έχουμε τις παρακάτω πληροφορίες :

1. Αργυρούπολη - 2. Δέρενα - 3. ο δρόμος προς περιφ. Χερίανας

➤ από τον ταξιδιωτικό οδηγό της Infognomon "Ανατολικό Πόντος"
   • Δέρενα (Kocadal koyu)
   • αποστάσεις : 45 χλμ ΝΔ της Άρσασσας και 53 Δ της Αργυρούπολη
   • Πληθυσμός : 291 κάτοικοι
   • Ελληνικό χωριό στις πηγές του ομώνυμου ποταμού, με 40 οικογένειες και εκκλησία της Υπαπαντής
   • στο ποτάμι της Δέρενας υπήρχαν επίσης τα ελληνικά χωριά Καλλίστη, Κανάκ, Κάσχα, Άλμη, Κελέντων και Λοντσίονος.

➤ από την Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού
   • την αναφέρει ως Δέραινα, (η) : Ελληνικό χωριό δίπλα στο ομώνυμο ποτάμι.
   • Κατοικούνταν από 50 οικογένειες και είχε ναό της Υπαπαντής του Χριστού.
   • Λοντσίονος : Ελληνικό χωριό στης περιφέρεια Δέραινας, που κατοικούνταν από 40 οικογένειες. Το χωριό είχε δύο εκκλησίες, του Αγίου Κωνσταντίνου και των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

➤ από το γεωγραφικό & ιστορικό λεξικό του Γ.Θ. Κανδηλάπτη
   • Δέρραινα (η) Ελληνικόν χωρίον επί του φερώνυμου ποταμίου με 40 οικογ. και ναόν της Υπαπαντής της Θεοτόκου.
   • Λοντσίωνος (το) Κείται εν τη περιφερεία Δερραίνης με 40 ομ. οικογενείας και ναούς του Αγ. Κωνσταντίνου και των Απ. Πέτρου και Παύλου και πατρίς του Σωφρονίου, μητροπολίτου Αχταλείας και Καυκάσου, ου σώζεται και μέρος του ιερού λειψάνου παρά τοις σεγγενέσιν αυτού.
   • Δέρραινας ποτάμ΄(τη) Περιφέρεια και ποτάμιον του ποταμού Κάνεως εν τη Μεσοχαλδία. Το ποτάμιον πηγάζει εκ του Γκιαβούρ-δαγ και μετά ρούν 3 ωρών χύνεται κάτωθεν της Παλαγίας παρά την θέσιν "Άγιος Γεώργιος", όπου υπήρχεν άλλοτε επί των Κομηνών χωρίον ομώνυμον. Επί του ποταμίου τούτου κείνται τα εξής χωρία : Καλλίστη, Νανάκ, Δέρραινα, Κάσχα, Άλμη, Καλέντων και Λοντσίωνος. Κατάφυτον το ποτάμιον εξ οπωροφόρων δένδρων.

➤ δικά μας σχετικά…
   • από τους τρισδιάστατους χάρτες (Google Earth) το υψόμετρο της Δέρενας είναι περίπου 1.900 μέτρα και του Λοντσίονος 1.600
   • το βουνό στο οποίο βρίσκονται τα χωριά είναι το Κιαβούρ Ντάγ. Δεν βρήκαμε μέχρι σήμερα αρκετές πληροφορίες. Λίγα στοιχεία στην ανάρτησή μας για το Παλαίκαστρο εδώ
   • δεν υπάρχουν άρθρα με το όνομα του χωριού στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ.

φωτό από το Google Earth - ίσως το μέρος που περιγράφει η ανάρτηση για το Παλαίκαστρο
για την θέση του χωριού Λοντσίονος δεν είναι διασταυρωμένο από 2η πηγή

Τετάρτη, 18 Απριλίου 2018

Φυσερά Πλατάνων #1

➤ πριν λίγες μέρες, σε μια ανάρτηση μας για τον δάσκαλο Ανανία Νικολαΐδη, αναφερθήκαμε στο χωριό Φυσερά
γνωρίζαμε ότι ο δάσκαλος έκανε μια εργασία, ένα άρθρο, για το χωριό του οποίου υπήρξε ο τελευταίος δάσκαλος
➤ ζητήσαμε από τους αναγνώστες μας να βοηθήσουν να βρούμε το άρθρο.
ο κος Γιάννης Κασκαμανίδης επικοινώνησε μαζί μας και μας είπε ότι έχει κάνει ο ίδιος ένα 16σέλιδο κείμενο για το χωριό Φυσερά και ότι έχει πάρει στοιχεία από το άρθρο του Ανανία Νικολαϊδη το οποίο βρίσκεται στο ΚΜΣ
από το κείμενο αυτό του Γιάννη Κασκαμανίδη θα αναρτήσουμε ένα μεγάλο μέρος. Ευχαριστούμε πολύ τον συμπατριώτη μας
ανάρτησή μας για τα Πλάτανα εδώ 





Αριστείδης & Κωνσταντίνος Ιεροκλής

➤ δύο αδέλφια με καταγωγή από την Κρώμνη, με σπουδές στην Τραπεζούντα, Αθήνα αλλά και στην Ευρώπη
καθηγητής στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας ο πρώτος αλλά και γυμνασιάρχης στο γυμνάσιο της Σαμψούντας
περίεργη η συμπεριφορά των Τραπεζούντιων απέναντι στον δεύτερο ο οποίος αποσύρθηκε από τον δημόσιο βίο και "βρήκε καταφύγιο" στη μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα
άρθρα από την εγκυκλοπαίδεια του ΠΕ και φωτό (γυμνάσιο Σαμψούντας) από την ΠΕ, 1976, τ.10




Παπαδόπουλος Χαράλαμπος, αδελφός του νονού μου
Βασίλη Παπαδόπουλου, από την Όξε Σαμψούντας.
Αργότερα σπούδασε γιατρός στην Ελλάδα
πριν την ανταλλαγή.
Σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή των Γερμανών
Ναζί ή Ιταλών στην Θεσσαλονίκη
την περίοδο της επίθεσης εναντίον της Ελλάδας
(Απρίλιος 1941)

άρθρα του Αριστείδη Ιεροκλή - ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΕΠΜ

Τρίτη, 17 Απριλίου 2018

να τι γράφει ο Γιώργος Ανδρεάδης...

➤ κατά καιρούς έχουμε αναρτήσει άρθρα για τους Ρωμιούς που αλλαξοπίστησαν και έγιναν μουσουλμάνοι, μια σχετική μας ανάρτηση είναι "Τόνγιαληδες και Αχτζαπατλήδες" εδώ
ο Γιώργος Ανδρεάδης, του οποίου η σχέση ειδικά με τους Ποντιόφωνους Τούρκους είναι γνωστή, γράφει στον βιβλίο του "Φουρτούνα ήταν" (εκδ. ερωδιός, Θεσσαλονίκη, 2002) :
"...πρέπει να γίνει σαφές, ότι ένα μεγάλο μέρος από τους Τσέτες ήσαν Ποντιόφωνοι, από την Τόνια και τον Όφη..." 
➤ φυσικά τα εγγόνια τους σήμερα δεν φταίνε σε τίποτα για τις επιλογές εκείνων, απλά να γνωρίζουμε...



λίγα λόγια για την Αμισό

➤ είναι γνωστό ότι ο Δυτικός Πόντος είχε τις μεγαλύτερες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές. Το 73.26% του πληθυσμού της περιφέρειας αυτής δεν επέζησε,
είναι το μεγαλύτερο ποσοστό απωλειών από όλες (τις 6) εκκλησιαστικές περιφέρειες του Πόντου,
κατά την γνώμη μας, μερικοί από τους λόγους :
  • 1913 - Μάϊος ||| Τουρκαλβανοί πρόσφυγες από την Μακεδονία – Ήπειρο έρχονται στην Σαμψούντα με καράβια και προσπάθεια εγκατάστασης των στα χωριά και στα σπίτια των Χριστιανών. Αρχίζουν οι προστριβές με τις αρχές και τους πρόσφυγες. ανάρτηση μας εδώ
  • 1916 – 14 Μαρτίου ||| Μπαίνουν οι Ρώσοι στην Τραπεζούντα. Αυτό δημιούργησε μεταναστευτικό κύμα Τούρκων (κυρίως Τουρκολαζών, εξισλαμισμένων Τόνιαλιδων και άλλων φανατικών μουσουλμάνων) από την περιφέρεια της Τραπεζούντας στον Δ. Πόντο. Ο κόσμος αυτός θεωρεί τους εκεί Χριστιανούς κατά κάποιον τρόπο συνεργούς των Ρώσων λόγω θρησκείας.
  • 1919 – 19 Μαΐου ||| Αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στην Σαμψούντα. Από εκεί ξεκίνησε η εκστρατεία της 2ης φάσης της γενοκτονίας. Πιο συστηματική από την πρώτη και κυρίως χωρίς προσχήματα.
  • 1908-1917 : Ο Γερμανός Καραβαγγέλης στην Σαμψούντα ||| Η στάση και η δράση του παρορμητικού μητροπολίτη (340 περίπου ενορίες και 150.000 Ρωμιοί – Χριστιανοί). Γνωστή η ενεργητική συμμετοχή του στο αντάρτικο του Δ. Πόντου. Αυτός είναι που κατά κάποιον τρόπο "διεύθυνε" τα αντάρτικες ομάδες στον Δ. Πόντο συνεπικουρούμενος από τον αρχιμανδρίτη Ευθύμιο Αγριτέλλη.
  • Ρωμιοί του Δ. Πόντου ||| Λαός ανυπότακτος, ειδικά οι Παβρενοί.
μάλλον εννοεί το Κατίκιοϊ
Ποντιακή Ηχώ, 1983, τ. 9
Ευθύμιος Αγριτέλης, επίσκοπος Ζήλων -
δεν είναι μικρό όνομα, είναι πόλη, ανάρτηση μας εδώ
 

Δευτέρα, 16 Απριλίου 2018

Γεωργίου Π. Παρασκευόπουλου - ένας λαός, δύο πατρίδες #2

➤ δεύτερη ανάρτηση από το βιβλίο "ένας λαός, δύο πατρίδες - Γουρούχ Κερασούντας, ο γενέθλιος τόπος - Αυγή Θεσσαλονίκης, τ' απάνεμο λιμάνι" / πρώτη εδώ 
➤ τα χωριά για τα οποία ο συγγραφέας δίνει συνοπτική περιγραφή είναι : Κιουρτίν, Σιούλη (Σϋλϋ), Γάλαν (Γάαλαν ή Γάγιαλαν ή Κάγιαλαν ή Καγιάαλαν), Γαργούντερε, Γιατμούς (Γιατμίς), Σπαχού (Ισπαχού ή Ισπαχή ή Σπαχή), Κιόπλη, Κουλάκαγια (Κουλάκ-Καγιά), βρύση Δεσπότ σουϊ, Πασλάχ (Μασλάχ), Μπαϊράμ-Τανισμά (Μπαϊράμ-Ταρισμά), Ανεάτ ή Ενεάτ, Γούζαλαν
➤ παρακάτω αναρτούμε την περιγραφή του χωριού Μπαϊράμ-Τανισμά.




χάρτης από το βιβλίο

Ματθαίος Κωφίδης (1855 - 1921) - #2

➤ δεύτερη ανάρτησή μας για τον Ματθαίο Κωφίδη - πρώτη εδώ
άρθρο από την ΠΕ, 1950, τ. 9
η φωτογραφία που ακολουθεί είναι από το βιβλίο του Δ. Φυλλίζη "οι τελευταίες ημέρες της Τραπεζούντας"



από την "γη του Πόντου" του Δ. Ψαθά

Κυριακή, 15 Απριλίου 2018

Γεωργίου Π. Παρασκευόπουλου - ένας λαός, δύο πατρίδες #1

➤ ο πλήρης τίτλος του βιβλίου είναι "ένας λαός, δύο πατρίδες - Γουρούχ Κερασούντας, ο γενέθλιος τόπος- Αυγή Θεσσαλονίκης, τ' απάνεμο λιμάνι
ο συγγραφέας, Πόντιος 3ης γενιάς, γεννήθηκε το 1953 στην Αυγή "...δεμένος συναισθηματικά με τις αλησμόνητες πατρίδες, το γενέθλιο τόπο των παππούδων του, τις οποίες επισκέφθηκε δύο φορές και...
τ' ημσόν η καρδία τ' επέμνεν εκεί"
εκδ. Κυριακίδη, 2007, σελίδες 168
άλλες αναρτήσεις μας για τα χωριά του Γουρούχ εδώ και εδώ







Ματθαίος Κωφίδης (1855 - 1921) - #1

➤ ξαναδιαβάζοντας το βιβλιαράκι του Δημητρίου Φυλλίζη "οι τελευταίες ημέρες της Τραπεζούντας" πολλές φορές αναφέρεται στον Ματθαίο Κωφίδη... (όταν ο Χρύσανθος έλλειπε από την πόλη ο Κωφίδης ήταν ο αντικαταστάτης του)
...και αναρωτήθηκα εάν έχω έστω μια ανάρτηση γι' αυτόν τον μάρτυρα του Ποντιακού Ελληνισμού που προσέφερε τα πάντα, ακόμη και την ζωή του
διορθώνουμε λοιπόν αυτήν την μεγάλη μας παράλειψη με αυτό το αφιέρωμα.


1. από την σελίδα της Κρώμνης - εδώ
Ο Ματθαίος Κωφίδης γεννήθηκε στο Λυκάστ της Κρώμνης στις 22 Μαρτίου 1855. Εργάστηκε ως υπάλληλος του Μονοπωλίου Καπνού και διετέλεσε βουλευτής Τραπεζούντος στην οθωμανική βουλή και στις τρεις βουλευτικές περιόδους των αρχών του 20ού αιώνα (1908-1912, 1912-1914 και 1914-1918). Το 1921 το "Ειδικό Δικαστήριο της Ανεξαρτησίας", που ελεγχόταν από τους κεμαλικούς, τον καταδίκασε σε θάνατο δι’ απαγχονισμού μαζί με άλλες σημαίνουσες προσωπικότητες του Πόντου με την κατηγορία της συνεργασίας στην κίνηση ανεξαρτησίας του Πόντου. Η ποινή εκτελέστηκε στην Αμάσεια. Τρία χρόνια μετά, ο γιος του Γεώργιος, εξαιτίας των ταλαιπωριών της εξορίας στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας, πέθανε από φυματίωση στην Καλαμαριά...

2. από την ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ - εδώ
"........Η εκτέλεση του Ματθαίου Κωφίδη εξόργισε τον μουσουλμανικό πληθυσμό της Τραπεζούντας, καθώς ο ίδιος είχε αναπτύξει πολύ καλή συνεργασία και σχέσεις αλληλεγγύης με τους Μουσουλμάνους εκεί. Οι τελευταίοι, αντιδρώντας, αρνήθηκαν να υποδείξουν και άλλους Έλληνες "ύποπτους" στους κύκλους του Κεμάλ"

3. από το Pontos News - εδώ
15/28 Σεπτεμβρίου 1921 φυλακαί Τιμαρχανέ - Αμασείας
Φιλτάτη Ουρανία,
Χθες ημέραν της Σταυροπροσκυνήσεως επαρουσιάσθην εις το δικαστήριον Ιστικλάλ, καμίαν ελπίδα δεν έχω πλέον, σήμερον θα δοθή η απόφασις η οποία βεβαίως θα είναι καταδικαστική, σας αφίνω υγείαν και εις την προστασίαν του Παναγάθου, περιττά τα πολλά λόγια, θάρρος και εγκαρτέρησις και ελπίς επί Κύριον, δια να ημπορέσης το κατά δύναμιν να σηκώσης το βαρύ φορτίον σου.

Σας γλυκοφιλώ όλους,
Ο Ματθαίος σου.

4. από το e-Pontos - εδώ
εκδήλωση στη ΕΠΜ για τον Μ. Κωφίδη

5. από το ΊΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ - εδώ 
Author(s) : Καραχρήστος Ιωάννης (3/15/2002)

Σάββατο, 14 Απριλίου 2018

Ερζερούμ 1916 - #3

➤ τρίτη ανάρτησή μας από το βιβλίο "Ερζερούμ 1916 - ημερολόγιο Δημητρίου Αυγερινού για την εκδίωξη των Ελλήνων του Ερζερούμ" - πρώτη εδώ / δεύτερη εδώ
➤ όλοι οι κάτοικοι απομακρύνονται από το Ερζερούμ γιατί τα Ρώσικα στρατεύματα είναι έξω από την πόλη και επίκειται η κατάληψή της
αντίστοιχες αναρτήσεις από το βιβλίο "θανατικά ανάσματα σα σχιόνια τ' Ερζερουμή" εδώ και εδώ
➤ ακολουθεί η περιγραφή της διαδρομής μέχρι το Χαλβά Ματέν - ανάρτηση μας εδώ - μέσω του καταραμένου βουνού Κόπ όπου πολλοί Ρωμιοί έχασαν την ζωή τους από ταλαιπωρίες, πείνα, ψύχος κατά την διάρκεια των εξοριών αλλά και τότε, όταν ακολουθούσαν τους Ρώσους (το 1918) μετά την εγκατάλειψη του Πόντου.
πτήση μας από Αργυρούπολη έως Άσκαλε εδώ